De betekenis van de Soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië

Op 27 december 1949 komt er officieel een einde aan het Nederlandse koloniale bewind in Nederlands-Indië. Nederland beschouwde de op 17 augustus 1945 uitgeroepen Indonesische onafhankelijkheid als een direct gevolg van de Japanse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog en wilde deze daarom niet erkennen.

De Indonesische kwestie

De nationalisten Soekarno en Hatta roepen op 17 augustus 1945 de onafhankelijkheid van Indonesië uit. Nederland weigert de Indonesische onafhankelijkheid te erkennen. Het wantrouwen tussen beide landen is groot. Daarnaast is er binnen de Nederlandse politiek veel verschil van mening over de aanpak van de Indonesische kwestie en kijkt de internationale gemeenschap kritisch toe.

Militair ingrijpen

In juli-augustus 1947 besluit de Nederlandse regering militair in te grijpen, indertijd ‘politionele actie’ genoemd. Het is de grootste troepenmacht die Nederland ooit heeft uitgezonden. Nederland wil met dit geweld de Republiek Indonesië tot meer samenwerking dwingen. Dat lukt niet en de internationale bemoeienis met het conflict neemt toe.

Koningin Juliana sprak onder meer de volgende woorden:

De aanvaarding van haar soevereiniteit door de jonge staat, de Republiek der Verenigde Staten van Indonesië alsmede het afstand doen daarvan van het Koninkrijk der Nederlanden, en het aangaan van een Unie, is één van de meest aangrijpende en ingrijpende gebeurtenissen van deze tijd (…). Niet langer staan wij gedeeltelijk tegenover elkander. Wij zijn nu naast elkaar gaan staan, hoezeer ook geschonden en gescheurd en vol littekens van wrok en spijt.

Na vier jaar diplomatieke, politieke en militaire strijd wordt het verdrag tot overdracht van de soevereiniteit getekend. Indonesië wordt officieel een federale staat maar binnen een jaar is het land omgevormd tot een eenheidsstaat. Alleen het zuidelijk deel van de provincie Molukken van de deelstaat Oost-Indonesië, gaat hier niet mee akkoord. Het verklaart zich op 25 april 1950 als Republiek der Zuid-Molukken onafhankelijk. De centrale Indonesische regering onderdrukt dit verzet op gewelddadige wijze. Het westelijk deel van Nieuw-Guinea blijft in eerste instantie nog onder Nederlands bestuur. Onder zware internationale druk geeft Nederland dit gebied in 1962 op.

Bron: Nationaal Archief.

De Reizende Tentoonstelling In Twee Werelden | Molukkers in Nederland is een initiatief van Nathalie Toisuta. De realisatie vindt plaats door Peoples Media Foundation en Media Luna. Voor vragen: info@reizendetentoonstelling.nl